Boshlang‘ich ta’limda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining joriy etilishi ta’lim sifati va individuallashtirilgan o‘qitish imkoniyatlarini kengaytirayotgani bilan birga, muhim etik masalalarni ham kun tartibiga olib chiqmoqda. Xususan, bolalarning yosh xususiyatlari, ularning shaxs sifatida shakllanish jarayoni va himoyaga muhtojligi SI vositalaridan foydalanishda alohida mas’uliyatni talab etadi. Xalqaro miqyosda ta’limda raqamlashtirish jarayonlari jadallashar ekan, etik me’yorlarga rioya qilish masalasi pedagogik innovatsiyalarning ajralmas qismiga aylanmoqda.
Bolalar ma’lumotlarining maxfiyligi va xavfsizligi boshlang‘ich ta’limda SI etikasi uchun asosiy tamoyillardan biridir. SI asosidagi ta’lim platformalari o‘quvchilarning bilim darajasi, xulq-atvori va o‘rganish tezligi haqidagi katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlaydi. Jahon tajribasida, jumladan, UNESCO tomonidan ishlab chiqilgan “Sun’iy intellekt etikasi bo‘yicha tavsiyalar”da bolalar ma’lumotlarini yig‘ish va saqlashda shaffoflik, ota-onalar roziligi hamda ma’lumotlardan faqat ta’limiy maqsadlarda foydalanish qat’iy belgilangan. Bu yondashuv boshlang‘ich ta’lim muassasalari uchun ishonchli va mas’uliyatli raqamli muhit yaratishga xizmat qiladi.
SI tizimlarining xolisligi va adolatliligi ham muhim etik masala hisoblanadi. Algoritmlarda mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan tarafkashlik bolalarning bilimini baholashda yoki tavsiyalar berishda tengsizlikka olib kelishi ehtimoli bor. Xalqaro tadqiqotlarda, jumladan, OECD hisobotlarida ta’limda qo‘llanilayotgan SI tizimlari muntazam auditdan o‘tkazilishi, algoritmik qarorlar pedagog tomonidan nazorat qilinishi zarurligi ta’kidlanadi. Bu holat o‘qituvchining yetakchi rolini saqlab qolish va SI ni faqat yordamchi vosita sifatida qo‘llash etik tamoyiliga asoslanadi.
Boshlang‘ich ta’limda SI dan foydalanishda yana bir muhim jihat - bolalarning psixologik va ijtimoiy rivojiga ta’siridir. Erta yoshda texnologiyaga haddan tashqari tayanish jonli muloqot, hamkorlikda o‘rganish va empatiya kabi ko‘nikmalarning yetarli rivojlanmasligiga sabab bo‘lishi mumkin. Shu bois, jahon amaliyotida SI asosidagi vositalar an’anaviy pedagogik metodlar bilan uyg‘unlashtirilgan holda qo‘llanilib, bolaning shaxsiy rivoji va ijtimoiylashuviga putur yetkazmaslik asosiy etik mezon sifatida qaralmoqda.
Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich ta’limda sun’iy intellektdan foydalanish etikasi texnologik taraqqiyot va pedagogik mas’uliyat muvozanatiga tayanadi. Ma’lumotlar xavfsizligi, xolislik, shaffoflik va bolaning manfaatlarini ustuvor qo‘yish tamoyillari asosida joriy etilgan SI yechimlari ta’lim samaradorligini oshirish bilan birga, barqaror va insonparvar ta’lim tizimini shakllantirishga xizmat qiladi.
