Maktabgacha va maktab ta’limi tizimining ilmiy muammolari BANKI

I. Maktabgacha ta'lim sohasining ilmiy muammolari

1. Maktabgacha ta'limning yagona konsepsiyasi va rivojlanish strategiyasini ishlab chiqish masalalari.
2. Bolalar rivojlanishini baholashning ilmiy asoslangan, milliy va xalqaro standartlarga mos tizimini yaratish.
3. Rivojlanish psixologiyasi va pedagogikasi asosida metodik yondashuvlarni takomillashtirish.
4. Zamonaviy o'quv-uslubiy majmualar, dasturlar va qo'llanmalarni ishlab chiqishning yetarli darajada tizimlashtirilmaganligi.
5. O‘yin faoliyati, STEAM-ta'lim, axborot texnologiyalari orqali bolalarni samarali o‘qitish va tarbiyalash usullarini ishlab chiqish zarurati.
6. Ona tili va xorijiy tillarni o‘rgatish metodikalarini ilmiy asoslash.
7. Bolalarning individual qobiliyatlari va psixofiziologik xususiyatlarini hisobga olishda amaliy mexanizmlarning yetarli emasligi.
8. Iqtidorli bolalar bilan ishlashning maxsus dasturlarini yaratish.
9. Nogironligi bo‘lgan bolalar uchun inklyuziv ta'lim muammolari.
10. Oilaning tarbiyadagi o‘rni va ota-onalar pedagogik madaniyatini oshirish zarurati.
11. Milliy qadriyatlar va an'analarni zamonaviy pedagogika yutuqlari bilan uyg'unlashtirish.
12. Raqamli davrda bolalar ongiga turli axborot oqimlarining ta'siri va undan himoyalash mexanizmlarini ishlab chiqish.
13. Maktabgacha ta'lim tizimida ilmiy tadqiqotlarni yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmaganligi.
14. Innovatsion tajribalarni umumlashtirish va ommalashtirishda tizimlilikning yetishmasligi.
15. Kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash jarayonida ilmiy yondashuvning kuchsizligi.

II. Boshlang'ich ta'lim sohasining ilmiy muammolari

1. Boshlang‘ich ta'limning konseptual asoslari va milliy ta'lim standartlarini zamon talablariga moslashtirish.
2. O‘quv dasturlarining ortiqcha nazariylikka yo‘naltirilganligi, bolalarning yosh va psixologik xususiyatlariga to‘liq mos kelmasligi.
3. Ta'lim mazmunini hayotiy ko‘nikmalar bilan uyg‘unlashtirish zarurati.
4. Dars jarayonlarida innovatsion pedagogik texnologiyalar va interfaol metodlardan foydalanishning yetarli emasligi.
5. O‘quvchilarda mustaqil fikrlash, tanqidiy yondashuv va ijodiy faoliyatni rivojlantirish mexanizmlarining sustligi.
6. Ona tili, matematika va tabiatshunoslik fanlarida o‘quvchilarning bazaviy bilim va ko‘nikmalarini shakllantirishda muammolar.
7. O‘quvchilarning individual xususiyatlari, qiziqishlari va qobiliyatlarini inobatga olishda qiyinchiliklar.
8. O‘quv yuklamasining ortiqligi natijasida bolalarda ruhiy va jismoniy charchoqning yuzaga kelishi.
9. Boshlang‘ich ta'lim bosqichida o‘qishga motivatsiya pasayishi va darslarga qiziqishning kamayishi.
10. O‘qituvchilarning metodik tayyorgarligi va malakasida tafovutlar mavjudligi; o‘qituvchilar faoliyati bilan bog‘liq ilmiy muammolar.
11. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish ko‘nikmalarining yetarli emasligi.
12. O‘qituvchilar uchun ilmiy-tadqiqot faoliyatini olib borish sharoitlarining cheklanganligi.
13. Boshlang‘ich ta'lim maktablarida moddiy-texnik baza va didaktik vositalarning yetarli emasligi.
14. Sinfdagi o‘quvchilar sonining ko‘pligi sababli individual yondashuv imkoniyatlarining cheklanishi.
15. Ota-onalarning farzandlari ta'limiga yetarlicha e'tibor qaratmasligi, pedagogik madaniyat darajasining pastligi.

III. Umumiy o'rta ta'lim sohasining ilmiy muammolari

1. Ta'lim mazmuni va davlat ta'lim standartlari zamon talablari bilan to‘liq uyg‘unlashmaganligi.
2. Fanlararo integratsiya va kompetensiyaga asoslangan yondashuvlarning yetarli emasligi.
3. Ta'limda innovatsion pedagogik va axborot texnologiyalarini qo‘llashning sustligi.
4. O‘quv dasturlarida ortiqcha nazariy yuklama bo‘lib, amaliy hayotiy ko‘nikmalarga kam e'tibor qaratilishi.
5. Darslarda o‘quvchilarni mustaqil va tanqidiy fikrlashga yo‘naltirishning sustligi.
6. O‘quvchilarning individual qobiliyatlari va ehtiyojlariga mos differensial yondashuvning yetarli darajada bo‘lmasligi.
7. O‘quvchilar o‘rtasida o‘qishga qiziqishning pasayishi, motivatsiyaning sustligi.
8. Yoshlar ongiga internet va ommaviy axborot vositalaridan kelayotgan turli xavfli oqimlarning salbiy ta'siri.
9. Psixologik xizmatning maktablarda yetarlicha samarali tashkil qilinmaganligi.
10. O‘qituvchilarning kasbiy malakasida sezilarli tafovutlar mavjudligi.
11. Innovatsion metodikalarni qo‘llash ko‘nikmalarining yetarli darajada rivojlanmaganligi.
12. O‘qituvchilarning ilmiy-tadqiqot faoliyatini rivojlantirish sharoitlarining cheklanganligi.
13. Qishloq va shahar maktablari o‘rtasida ta'lim sifati va moddiy-texnik baza bo‘yicha katta tafovut mavjudligi.
14. Sinflardagi o‘quvchilar sonining ko‘pligi individual yondashuvga to‘sqinlik qilmoqda.
15. Ota-onalarning pedagogik madaniyatining pastligi va farzandlar tarbiyasiga mas'uliyatning yetarli darajada bo‘lmasligi.
16. Ta'lim jarayonida milliy va umuminsoniy qadriyatlarni uyg‘unlashtirish masalalarining dolzarbligi.
17. O‘quvchilarning ma'naviy immunitetini shakllantirishda tizimlilikning yetarli emasligi.
18. Huquqiy tarbiya va fuqarolik mas'uliyatini oshirish bo‘yicha samarali dasturlar yetishmasligi.

IV. Pedagog kadrlarni tayyorlash va kasbiy rivojlantirish sohasining ilmiy muammolari

1. Pedagog kadrlarni tayyorlashning yagona konsepsiyasi va kompetensiyaga asoslangan modelining yetarlicha ishlab chiqilmaganligi.
2. Kasbiy rivojlanish jarayonida pedagogikaning zamonaviy paradigmalari (raqamli pedagogika, inklyuziv ta'lim, STEAM)ni nazariy asoslashdagi bo'shliqlar.
3. Pedagoglarning kasbiy faoliyatini baholashning ilmiy asoslangan mezonlari va indikatorlarini ishlab chiqishdagi kamchiliklar.
4. Pedagogika oliy ta'lim muassasalarida nazariya va amaliyotning uzviy bog'liqligi yetarli darajada ta'minlanmagan.
5. Talabalarni amaliyotga tayyorlashda maktab, bog'cha va boshqa ta'lim muassasalari bilan hamkorlik mexanizmlarining sustligi.
6. O'qituvchilarni tayyorlashda zamonaviy metodlar, interfaol texnologiyalar, raqamli platformalardan foydalanishning yetarli emasligi.
7. Pedagoglarning uzluksiz kasbiy rivojlanish tizimi yetarlicha samarali yo‘lga qo‘yilmagan.
8. Malaka oshirish kurslari ko‘pincha nazariy bilim berishga qaratilgan bo‘lib, amaliy faoliyatni yetarlicha qo‘llab-quvvatlamaydi.
9. Pedagoglar o‘zini-o‘zi rivojlantirish, ilmiy izlanish olib borishga rag'batlantirish mexanizmlarining sustligi.
10. Pedagoglarda kasbiy kuyish (professional burn-out) muammosining o‘sib borishi.
11. Yosh mutaxassislarning kasbga moslashuvi va ularni tizimda ushlab qolishdagi qiyinchiliklar.
12. Innovatsion faoliyatga tayyorlik, ijodkorlik va moslashuvchanlikni shakllantirishdagi ilmiy asoslarning yetishmasligi.
13. Pedagog kasbining ijtimoiy nufuzi yetarli darajada yuqori emasligi.
14. Kadrlar tayyorlash va ularning kasbiy rivojlanishi bo‘yicha moliyaviy hamda moddiy-texnik ta'minotning cheklanganligi.
15. Hududlararo tengsizlik: qishloq va shahar pedagoglari malakasi, imkoniyatlari va sharoitlari o‘rtasidagi tafovut.

V. Umumiy pedagogika sohasining ilmiy muammolari

1. Pedagogikaning umumiy konsepsiyasi va kategoriyalarini (ta'lim, tarbiya, rivojlanish, shaxs shakllanishi) zamonaviy ijtimoiy taraqqiyot talablariga asosida qayta ko‘rib chiqish zarurati.
2. Pedagogik jarayonni ilmiy tadqiq qilish metodologiyasining mukammal ishlab chiqilmaganligi.
3. Pedagogikani boshqa fanlar (psixologiya, sotsiologiya, falsafa, texnologiya) bilan integratsiya qilish muammolari.
4. Ta'lim mazmunini kompetensiyaviy yondashuv asosida yangilashdagi ilmiy izlanishlarning yetarli emasligi.
5. Pedagogik metodlar va texnologiyalarni o‘quvchilar yosh xususiyatlariga moslashtirish muammolari.
6. O‘quvchilarda tanqidiy va kreativ tafakkurni shakllantirishning samarali metodlarini ishlab chiqishdagi bo‘shliqlar.
7. Milliy va umuminsoniy qadriyatlarni uyg‘unlashtirishning nazariy asoslari yetarlicha ishlab chiqilmagan.
8. O‘quvchilarning ma'naviy-axloqiy tarbiyasida oilaning, maktabning va jamiyatning hamkorligi ilmiy jihatdan chuqur tadqiq etilmagan.
9. Globallashuv va raqamli davrda yoshlar ongiga turli omillarning ta'sirini ilmiy jihatdan baholash muammolari.
10. O‘qituvchining kasbiy kompetensiyasini baholashning ilmiy asoslangan mezonlari yetarli emas.
11. Pedagog shaxsining innovatsion faoliyatga tayyorgarligi va ijodkorligini rivojlantirish nazariyasi mukammal ishlab chiqilmagan.
12. Kasbiy kuyish (professional burn-out), stress va motivatsiya muammolarini pedagogika nuqtayi nazaridan ilmiy tadqiq etish zarurati.
13. Ta'limda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va sun'iy intellektdan foydalanishning pedagogik oqibatlarini o‘rganish.
14. Inklyuziv ta'limni umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyotida ilmiy asoslashdagi bo‘shliqlar.
15. O‘quvchilarning ijtimoiylashuvi, shaxs sifatida kamol topishida maktabdan tashqari muhit ta'sirini ilmiy jihatdan chuqur tadqiq qilish zarurati.

VI. Maxsus pedagogika sohasining ilmiy muammolari

1. Maxsus pedagogikaning umumiy pedagogika bilan integratsiyasi va farqlovchi jihatlarini ilmiy asoslashdagi bo‘shliqlar.
2. Turli toifadagi nogironligi bo‘lgan bolalar uchun yagona nazariy konsepsiyaning yetishmasligi.
3. Maxsus pedagogikaning psixologiya, nevrologiya, logopediya, defektologiya bilan uzviy bog‘liqligini chuqur tadqiq etish zarurati.
4. Nogironligi bo‘lgan bolalar uchun individual ta'lim dasturlarini ishlab chiqishning murakkabligi.
5. Maxsus ta'lim jarayonida o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar va darsliklarning yetarli emasligi.
6. Maxsus pedagogikada zamonaviy axborot texnologiyalari, raqamli platformalar va adaptiv vositalardan foydalanish bo‘yicha ilmiy izlanishlarning cheklanganligi.
7. Inklyuziv ta'limni samarali tashkil etishning nazariy asoslari mukammal ishlab chiqilmagan.
8. Oddiy sinflarda nogironligi bo‘lgan bolalar bilan ishlashda differensial va individual yondashuv bo‘yicha metodik izlanishlar yetarli emas.
9. Inklyuziv muhitda sog‘lom bolalar va nogironligi bo‘lgan bolalar o‘rtasida ijtimoiy-psixologik moslashuv muammolari.
10. Defektolog, logoped, tiflopedagog, surdopedagog kabi mutaxassislarni tayyorlash tizimi yetarlicha takomillashmagan.
11. Maxsus pedagoglar uchun kompetensiya modelini ishlab chiqish va baholash mezonlari ilmiy asosga to‘liq ega emas.
12. Maxsus pedagoglarda kasbiy kuyish (burn-out), psixologik yuklama va motivatsiya muammolarini o‘rganish zarurati.
13. Jamiyatda nogironligi bo‘lgan shaxslarning ijtimoiylashuvi va integratsiyasi bo‘yicha ilmiy tadqiqotlarning yetarli emasligi.
14. Oilaning maxsus ta'limdagi o‘rni va ota-onalar bilan samarali hamkorlik mexanizmlarini ishlab chiqish masalalari.
15. Nogironligi bo‘lgan shaxslarni mehnat bozoriga tayyorlash va kasbiy ta'limga yo‘naltirishning ilmiy asoslari mukammal ishlab chiqilmagan.

VII. Maktabgacha va maktab ta'limini boshqarish sohasining ilmiy muammolari

1. Ta'lim tizimini boshqarishda yagona ilmiy konsepsiya va modelning yetarlicha ishlab chiqilmaganligi.
2. Maktabgacha va maktab ta'limini boshqarishda innovatsion menejment yondashuvlari (strategik boshqaruv, tizimli yondashuv, sifat menejmenti)ning ilmiy asoslari mukammal ishlab chiqilmagan.
3. Ta'lim sifatini baholashning milliy va xalqaro standartlarga mos indikatorlarini ishlab chiqish zarurati.
4. Maktabgacha va maktab ta'lim muassasalari o'rtasida uzluksizlik va izchillikni ta'minlash mexanizmlarining yetarlicha shakllanmaganligi.
5. Hududiy (qishloq va shahar) ta'lim muassasalari o'rtasidagi moddiy-texnik va tashkiliy tafovutlarni bartaraf etishning murakkabligi.
6. Ta'lim muassasalarini boshqarishda shaffoflik va samaradorlik mexanizmlarining kuchsizligi.
7. Rahbar kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash tizimining ilmiy asoslari yetarlicha ishlab chiqilmagan.
8. Ta'lim muassasasi rahbarlarida zamonaviy menejment, pedagogik liderlik, raqamli texnologiyalarni boshqarish ko‘nikmalarini shakllantirishda ilmiy-metodik izlanishlarning yetishmasligi.
9. Rahbarlarning faoliyatini samaradorlik asosida baholash tizimining ilmiy asoslanganligi sust.
10. Maktabgacha va maktab ta'limini boshqarishda raqamli transformatsiya jarayonining ilmiy asoslarini ishlab chiqish zarur.
11. Elektron boshqaruv (e-management), ta'lim monitoringi va statistik tahlil tizimlari ilmiy jihatdan yetarli darajada takomillashmagan.
12. Ma'lumotlarni tahlil qilish, ta'limda “big data” va sun'iy intellektdan foydalanishning ilmiy-pedagogik oqibatlari to'liq o'rganilmagan.
13. Ota-ona, mahalla va ta'lim muassasalari o'rtasida hamkorlikni boshqarishning ilmiy asoslari sust ishlab chiqilgan.
14. Ta'lim muassasalarida ijtimoiy-psixologik muhitni shakllantirish va boshqarish mexanizmlari bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar yetarli emas.
15. Boshqaruv jarayonida inson omili, motivatsiya va liderlikning ta'siri chuqur o'rganilmagan.
16. Ta'lim muassasalarini moliyalashtirishda samaradorlikni oshirish va resurslarni adolatli taqsimlash mexanizmlarini ilmiy asoslash zarur.
17. Davlat-xususiy sheriklik asosida ta'limni boshqarishning samarali modellari ishlab chiqishdagi bo'shliqlar.
18. Ta'lim tizimini boshqarishda korrupsiya va byurokratiyaga qarshi kurashishning ilmiy asoslari yetarlicha ishlab chiqilmagan.
19. Ta'lim muassasalarida monitoring, baholash va sifatni ta'minlash tizimlarini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy yondashuvlarning yetishmasligi.
20. Yetakchi boshqaruv tizimlarini shakllantirish, innovatsiyalarni joriy etish va ularni tarqatish mexanizmlarining ilmiy asoslari zaif.
21. Tashkiliy strukturalarning samaradorligini oshirish va ular o'rtasidagi integratsiyani ta'minlash bo'yicha ilmiy tadqiqotlar yetarli emas.
22. Maktabgacha va maktab ta'limida moliyaviy resurslar samaradorligini oshirish va investitsiyalarni jalb qilish mexanizmlarini ilmiy asoslash masalalari.
23. Maktabgacha va maktab ta'limi tizimida ijtimoiy sheriklik va hamkorlik modellari ustida ilmiy izlanishlar yetishmasligi.
24. Ta'lim tizimida kadrlar siyosatini, ularni rag'batlantirish va ushlab qolish tizimini ilmiy asoslash zarur.
25. Ta'lim tizimiga yangi texnologiyalarni integratsiyalash jarayonlarini baholash va ularning samaradorligini tadqiq etish bo'yicha yetarlicha ilmiy tadqiqotlar yo'q.
26. Ta'lim siyosatini ishlab chiqishda va amalga oshirishda ishtirok etuvchi barcha manfaatdor tomonlarning (ota-onalar, mahalla, nodavlat sektor, xususiy sektor) auditoriyasi va ularning rolini o'rganish yetarli emas.
27. Ta'lim muassasalarining barqaror rivojlanishini ta'minlash uchun valyuta, iqtisodiy sharoitlar va tashqi omillarni hisobga olgan ilmiy asoslangan strategiyalar yaratish zarur.
28. Ta'lim tizimida innovatsion loyihalarni baholash, moliyalashtirish va monitoring qilish bo'yicha ilg'or amaliyotlar yetishmasligi.
29. Ta'lim sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish va ularning samaradorligini oshirish bo'yicha kompleks ilmiy tahlil va tavsiyalar talab etiladi.