O‘qituvchilik – jamiyatning yuragi
Insoniyat taraqqiyoti tarixiga nazar tashlasak, har bir davrda taraqqiyot, madaniyat va ijtimoiy ong o‘zgarishlarining markazida bitta buyuk kuch – ta’lim turganini ko‘ramiz. Ta’limning yuragi esa har doim o‘qituvchi bo‘lgan.
O‘qituvchi – bu inson hayotida yo‘l ko‘rsatuvchi, jamiyat tafakkurini yuksaltiruvchi, millat ma’naviyatining posboni. Aynan shuning uchun ham o‘qituvchi mehnatini zamonaviy qahramonlik deb atash to‘la haqlidir. Chunki u insoniyatning eng ulug‘ ishini – kelajakni tarbiyalashni bajaradi.
Bugungi kunda ta’lim tizimi jadal o‘zgarayotgan, raqamli texnologiyalar, innovatsion yondashuvlar va global integratsiyalar kuchaygan bir paytda “Kelajak o‘qituvchisi” tushunchasi yangi mazmun bilan boyimoqda.
Kelajak oʻqituvchisi – yangi tafakkur egasi
Kelajak o‘qituvchisi – bu avvalo yangicha fikrlaydigan inson. U o‘z kasbini faqat dars o‘tish emas, balki o‘quvchining tafakkurini shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni uyg‘unlashtirish jarayoni sifatida ko‘radi.
Bunday o‘qituvchi:
- an’anaviy ta’limni innovatsiya bilan uyg‘unlashtira oladi;
- o‘quvchini dars markaziga qo‘yadi;
- o‘quvchi shaxsini faollikka, izlanishga, fikrlashga undaydi.
Bugungi o‘qituvchi uchun “bilim berish”ning o‘zi yetarli emas, u bilim olishga rag‘bat uyg‘otuvchi bo‘lishi lozim. O‘quvchini tayyor bilimni yodlashga emas, balki bilim yaratishga yo‘naltirish – kelajak o‘qituvchisining eng muhim belgilaridan biridir.
Raqamli asr va pedagogning yangi roli
Raqamli transformatsiya davrida o‘qituvchi nafaqat pedagog, balki texnologik rahbar, axborot filtri, yo‘naltiruvchi mentor rolini ham bajaradi.
Masalan, sun’iy intellekt, masofaviy ta’lim platformalari, onlayn test tizimlari, virtual laboratoriyalar – bular o‘quvchi bilan ishlashning yangi shaklini belgilamoqda. Shunday sharoitda o‘qituvchidan digital kompetensiya, ya’ni raqamli texnologiyalarni didaktik maqsadlarda qo‘llay olish mahorati talab etiladi.
Biroq bu jarayonda eng muhim jihatni unutmaslik kerak: texnologiya hech qachon o‘qituvchining o‘rnini bosa olmaydi. Raqamli vositalar yordamchi, lekin insoniy mehr, psixologik sezgi va pedagogik muloqot – bu o‘qituvchining o‘rnini to‘ldirib bo‘lmaydigan xususiyatlardir.
Shu bois kelajak o‘qituvchisi – texnologiyani o‘zlashtirgan, lekin ruhiyatni yo‘qotmagan inson bo‘lishi zarur.
O‘qituvchi – ma’naviyat va qadriyatlar himoyachisi
Har qanday zamon o‘z qahramonlarini yaratadi. Biroq o‘qituvchilik kasbi har davrda o‘z qahramonligini saqlab qolgan. Chunki u millatning ma’naviy immunitetini mustahkamlaydi.
Bugun yoshlar dunyoviy axborot oqimida yashamoqdalar. Internet orqali turli g‘oyalar, madaniyatlar, qarashlar ularning ongiga ta’sir etmoqda. Shu jarayonda o‘qituvchi yoshlarni milliy o‘zlikni anglash, vatanparvarlik, ma’naviy poklik ruhida tarbiyalashga xizmat qiladi. Bu esa o‘qituvchidan nafaqat kasbiy, balki ma’naviy yetuklikni ham talab qiladi.
Haqiqiy ustoz – bu darsda kitobni o‘qitadigan emas, hayotni o‘rgatuvchi, insonni tarbiyalovchi, orzuga yo‘l ochuvchi shaxsdir.
O‘qituvchi shaxsiga qo‘yiladigan zamonaviy talablar
Kelajak o‘qituvchisining faoliyati shunchalik keng va serqiraki, u o‘zida bir vaqtning o‘zida bir nechta muhim rollarni mujassam etadi. Avvalo, u pedagog sifatida o‘quvchilarga bilim beradi, ularda zarur ko‘nikma va malakalarni shakllantiradi. Shu bilan birga, psixolog sifatida har bir o‘quvchini chuqur tushunadi, ularning ichki dunyosiga kiradi, ruhiy ko‘mak beradi.
Zamonaviy o‘qituvchi, shuningdek, innovatordir – u dars jarayoniga yangilik kiritadi, ilg‘or texnologiyalar va ijodiy yondashuvlar yordamida o‘quvchilarda fanga bo‘lgan qiziqishni oshiradi. Yetakchi sifatida esa o‘quvchilarni ilhomlantiradi, ularni maqsad sari yo‘naltiradi, ishonch va mas’uliyat tuyg‘usini singdiradi. Eng asosiysi, o‘qituvchi – bu tarbiyachi, ya’ni o‘quvchilarning ma’naviyatini boyitadi, ularni axloqiy barkamollikka chorlaydi.
Shuningdek, bugungi kunda o‘qituvchining kasbiy kompetensiyalari ham yangi bosqichda kengayib bormoqda. Zamonaviy ta’lim tizimi o‘qituvchidan faqatgina bilim beruvchi emas, balki o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishiga yo‘naltiruvchi, ularni hayotga tayyorlay oluvchi yetuk mutaxassis bo‘lishni talab etadi. Shu boisdan pedagog quyidagi asosiy yo‘nalishlarda o‘z kasbiy salohiyatini rivojlantirishi zarur. Birinchidan, pedagogik kompetensiya – o‘quv jarayonini samarali tashkil eta olish, ta’limni shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv asosida olib borish, ikkinchidan, metodik kompetensiya – dars jarayonida ilg‘or pedagogik texnologiyalar va innovatsion metodlarni qo‘llay bilish, uchinchidan, kommunikativ kompetensiya – o‘quvchi, ota-ona va jamiyat bilan samarali muloqot o‘rnatish, sog‘lom psixologik muhitni shakllantirish, to‘rtinchidan, ijtimoiy-kommunikativ madaniyat – axloqiy, estetik va milliy qadriyatlarni yoshlar ongiga singdirish orqali ma’naviy tarbiyani kuchaytirish, beshinchidan, raqamli kompetensiya – axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish, ta’lim jarayoniga IT vositalarini tatbiq etish.
Ana shu yo‘nalishlardagi uzluksiz izlanish va o‘z ustida ishlash har bir zamonaviy o‘qituvchining muvaffaqiyat kaliti sanaladi.
O‘zbekiston ta’lim islohotlarida o‘qituvchining o‘rni
Mamlakatimizda so‘nggi yillarda ta’lim tizimini tubdan isloh qilish bo‘yicha keng ko‘lamli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Yangi avlod darsliklari yaratilmoqda, o‘qituvchilar uchun xalqaro standartlar asosida malaka oshirish dasturlari, pedagogik innovatsiya markazlari, raqamli ta’lim platformalari joriy etilmoqda.
Davlat siyosatida o‘qituvchining maqomini oshirish, moddiy rag‘batini yaxshilash, kasbiy o‘sishini ta’minlashga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bu esa, o‘z navbatida, o‘qituvchining o‘zini zamonaviy, mustaqil fikrlaydigan shaxs sifatida shakllantirishiga keng imkoniyat yaratadi.
O‘qituvchi – kelajakni bunyod etuvchi shaxs
O‘qituvchi – bu insoniyat tarixida eng ko‘p hayotga ta’sir o‘tkazgan kasb egasi. Uning mehnati ko‘rinmaydi, ammo samarasini har bir sohada ko‘ramiz: shifokorda, muhandisda, siyosatchida, olimda. Chunki ularning barchasi bir vaqtlar o‘qituvchining qo‘lidan saboq olgan.
Shuning uchun ham o‘qituvchi – kelajak bunyodkori, insoniyat taraqqiyotining asosiy harakatlantiruvchi kuchidir. Har bir o‘qituvchi – bu millatning orzularini ro‘yobga chiqaruvchi fidoyi insondir.
Ta’lim fidoyilari – ertangi kun bunyodkorlari
Bugun ta’lim tizimi o‘zgarayotgan davrda o‘qituvchi eng muhim islohotchi, jamiyatni yangilovchi, millatni yuksaltiruvchi kuch sifatida qaralmoqda. “Kelajak oʻqituvchisi – zamon qahramoni” degan fikr ramziy emas, balki hayotiy haqiqatdir. Chunki u har kuni auditoriyada, sinfda, hayot maktabida – kelajakni yaratmoqda.
Har bir dars – bu ezgulik urug‘ini sochish, har bir o‘quvchi – kelajakning porloq umidi. Shunday ekan, o‘qituvchi mehnati – bu eng oliy xizmat, eng buyuk fidoyilikdir.
